Hoe worden referentiegemeenten geselecteerd?
Elke gemeente wordt voor de duiding van sport- en beweeggegevens vergeleken met een groep gemeenten die qua achtergrond zoveel mogelijk op de gemeente lijkt. We noemen dit de referentiegemeenten.
De selectie is gebaseerd op vier kenmerken: inwonertal, stedelijkheid, sociaaleconomische positie en bevolkingsopbouw. Hieronder leggen we uit hoe deze kenmerken worden gebruikt om de meest vergelijkbare gemeenten te bepalen.
Om gemeenten goed met elkaar te kunnen vergelijken, worden per gemeente referentiegemeenten geselecteerd die qua achtergrondkenmerken zoveel mogelijk op de gemeente lijken. Daarbij kijken we naar vier kenmerken: inwonertal, stedelijkheid, sociaaleconomische positie en bevolkingsopbouw.
Deze kenmerken zijn geselecteerd vanuit twee invalshoeken. Inwonertal en stedelijkheid dragen bij aan vergelijkbaarheid op het gebied van gemeentelijke sportvoorzieningen. Sociaaleconomische positie en bevolkingsopbouw zijn voor de vergelijkbaarheid relevante achtergrondkenmerken als het gaat om de gezondheid en sport- en beweegdeelname van inwoners. Samen geven de vier kenmerken daarmee een vergelijkbare referentiegroep voor sport- en beweegbeleid.
De selectie gebeurt op basis van afstand tussen gemeenten op de vier kenmerken. Voor ieder van de vier kenmerken wordt bepaald hoe groot het verschil is tussen de gemeente en een mogelijke referentiegemeente. Hoe kleiner de afstand, hoe meer de twee gemeenten op elkaar lijken. De vier afstanden worden vervolgens samengevoegd tot één totaalscore. Gemeenten met de laagste totaalscore zijn de meest vergelijkbare gemeenten.
Vier kenmerken
Voor de vier kenmerken wordt niet overal dezelfde manier van berekenen gebruikt. Dit komt doordat de kenmerken verschillende eigenschappen hebben.
- Inwonertal
Bij inwonertal wordt gekeken naar de relatieve omvang van gemeenten. Een verschil van bijvoorbeeld 10.000 inwoners is voor een gemeente van 20.000 inwoners veel groter dan voor een gemeente van 200.000 inwoners. Daarom wordt gebruikgemaakt van een logaritmische afstand. Hierdoor wegen relatieve verschillen zwaarder dan absolute verschillen.Om te voorkomen dat zeer kleine gemeenten door hun geringe omvang nauwelijks vergelijkbare gemeenten hebben, wordt bij ieder inwonertal eerst 5.000 inwoners opgeteld voordat de logaritmische afstand wordt berekend. Hierdoor heeft een verschil van enkele duizenden inwoners bij kleine gemeenten minder invloed op de afstand.
- Stedelijkheid: in de vorm van omgevingsadressendichtheid (OAD)
De OAD wordt gebruikt als indicator voor de mate van stedelijkheid. Ook hierbij wordt een logaritmische afstand gebruikt. Een verschil van bijvoorbeeld 500 adressen per km² heeft immers een andere betekenis bij een gemeente met een lage dan bij een gemeente met een hoge adressendichtheid.
- Sociaaleconomische positie (SES-WOA)
Voor SES-WOA wordt de absolute afwijking tussen twee gemeenten gebruikt. Een verschil van 0,05 betekent hierbij altijd een verschil van 0,05, ongeacht de waarde van de andere gemeente. De SES-WOA-score is daarmee rechtstreeks met elkaar te vergelijken.
- Bevolkingsopbouw
Voor bevolkingsopbouw wordt gekeken naar drie leeftijdsgroepen: 0 tot 15 jaar, 15 tot 65 jaar en 65 jaar en ouder. Voor iedere leeftijdsgroep wordt het verschil tussen beide gemeenten berekend. Deze drie verschillen worden bij elkaar opgeteld. Hierdoor ontstaat één maat voor de totale afwijking in bevolkingsopbouw. Een kleinere afwijking betekent dat de leeftijdsopbouw van beide gemeenten meer op elkaar lijkt.
Van afstanden naar één vergelijkbaarheidsscore
De vier kenmerken hebben verschillende meeteenheden. De afstand voor inwonertal kan bijvoorbeeld een logaritmische waarde zijn, terwijl SES-WOA een verschil van bijvoorbeeld 0,08 oplevert. Om deze verschillende afstanden toch met elkaar te kunnen combineren, worden ze genormaliseerd.
Daarbij wordt voor ieder kenmerk een bovengrens vastgesteld voor wat nog als een relevante mate van vergelijkbaarheid wordt beschouwd. Deze bovengrens krijgt een genormaliseerde score van 1,0. Een gemeente die precies op deze grens zit, heeft dus voor dat kenmerk een score van 1,0. Een kleinere afwijking leidt tot een score tussen 0 en 1. Een score van 0 betekent dat de gemeenten op dat kenmerk identiek zijn. Een score boven 1 betekent dat de afwijking groter is dan de vooraf vastgestelde grens.
De gehanteerde bovengrenzen
Vervolgens worden de vier genormaliseerde scores samengevoegd tot één totale afstandsscore. Hierbij wegen de vier kenmerken even zwaar. De totale score is daarmee het gemiddelde van de vier genormaliseerde scores. Hoe lager deze score, hoe groter de vergelijkbaarheid tussen twee gemeenten.
Selectie van referentiegemeenten
Voor iedere gemeente worden vervolgens de gemeenten met de laagste totale afstandsscore geselecteerd als referentiegemeenten. Daarbij is een maximum van 10 referentiegemeenten gehanteerd. Het minimum aantal referentiegemeenten is 4. Hierdoor ontstaat voor iedere gemeente een groep van voldoende omvang om zinvolle vergelijkingen te kunnen maken, zonder dat de vergelijkbaarheid te veel afneemt.
De methodiek zorgt er daarmee voor dat niet één kenmerk bepalend is voor de selectie. Een gemeente hoeft bijvoorbeeld niet exact hetzelfde inwonertal te hebben om als referentiegemeente te worden geselecteerd. Ook wordt voorkomen dat voor iedere gemeente dezelfde vaste groep referentiegemeenten ontstaat. De referentiegroep wordt namelijk voor iedere gemeente afzonderlijk bepaald, op basis van de totale overeenkomst op inwonertal, stedelijkheid, sociaaleconomische positie en bevolkingsopbouw.
De uiteindelijke referentiegroep is daarmee geen oordeel over welke gemeenten inhoudelijk het meest vergelijkbaar zijn, maar een statistische selectie op basis van vooraf vastgestelde achtergrondkenmerken. De methode biedt zo een consistente en transparante basis om gemeentelijke sportgegevens te kunnen vergelijken en te duiden ten opzichte van gemeenten met een vergelijkbare context.
Wil je meer weten over deze methode, neem contact op met support@sportdatavalley.nl